آفات ریشه و طوقه درخت سیب

انواع آفات ریشه و طوقه درخت سیب

این مطلب حاوی اطلاعات مفیدی دربارۀ مهم‌ترین آفات ریشه و طوقه درخت سیب می‌باشد. دانستن این آفات و نحوۀ مدیریت و از بین بردن آن‌ها به باغداران کمک شایانی می‌کند تا بهترین بازده را از محصولات خود داشته باشند. امروزه بیماری‌ها و آفات درختان معضل جدی برای باغداران محسوب می‌شود. مطلع نبودن از شناخت یک بیماری یا ندانستن چگونگی مبارزه با یک بیماری، این معضل را بیش از پیش جدی می‌کند. پس بهتر است همه‌ی کشاورزان و باغداران با این آفات آشنایی نسبی داشته باشند. 

کرم سفید ریشه Polyphylla olivieri Cast

از نخستین آفات ریشه و طوقه درخت سیب، کرم‌های سفید ریشه هستند. حشرات کامل، سوسک‌های بزرگ به طول ۳۵-۲۷ میلی‌متر قهوه‌ای رنگ با لکه‌های سفید فراوان روی بالپوش‌ها و سه نوار طولی روشن در پشت سینه اول می‌باشند.

کرم-سفید-ریشه-درخت-سیب

حشرات کامل نر (سمت چپ) و ماده (سمت راست) کرم سفید ریشه

مهم‌ترین وجه تمایز حشرات نر و ماده در شاخک‌های آنهاست، به نحوی که شاخک‌ها در حشرات نر در انتها دارای ۷ ورق بزرگ و در حشرات ماده دارای ۵ ورق کوچک می‌باشد. 
تخم:
تخم‌های این حشرات درشت، بیضی شکل و به رنگ سفید است. به طور متوسط نیز ابعاد تخم‌ها ۴ در ۵/۲ میلی‌متر است.

لارو: لارو فرم خسارت‌زای افت می‌باشد و با توجّه به جثه بزرگ و پاهای سینه‌ای مشخص خود در بین باغداران کاملاً شناخته شده است. شکل عمومی لارو خمیده و دارای سه جفت پای سینه‌ای کاملاً مشخص است.

دورۀ زندگی

جهت سپری شدن یک نسل آفت نیاز به ۲ تا ۳ سال زمان است. از نظر دامنه میزبانی، آفت بسیار پلی فاز بوده و سیب نیز یکی از میزبانان مهم آن محسوب می‌شود. لاروها در زیر خاک و از ریشه‌ها تغذیه می‌کنند. زمانی که لاروهای سنین بالا به درختان جوان حمله می‌کنند، ریشه‌ها سریعاً قطع شده و درخت به‌یکباره خشک می‌شود. از نشانه‌های ظاهری خسارت این آفت جهت متمایز کردن خسارت آن از دیگر آفات و عوامل بیماری‌زا، لکه‌ای بودن خسارت است.
لاروهای سن یک که منتج از تفریخ تخم‌ها هستند، عمدتاً از مواد پوسیده گیاهی و ریشۀ علف‌های هرز بستر باغ تغذیه می‌کنند. حشرات کامل در شرایط کرج از اواسط خرداد ماه در طبیعت ظاهر می‌شوند. در اینجا نیز همانند اکثر حشرات، نخست حشرات نر ظاهر می‌شوند. طول دورۀ خروج و فعالیت حشرات کامل حدود دو ماه به طول می‌انجامد. 

تخم کرم سفید ریشه

توده تخم کرم سفید ریشه درون خاک

روش‌های کنترل

منابع موجود نشان می‌دهد که تاکنون عوامل مختلف طبیعی به صورت پارازیت، پرداتور، عامل بیماری‌زا و دیگر عوامل مراحل مختلف زندگی آفت را مورد حمله قرار می‌دهند. ولی با این همه متأسفانه در مناطق آلوده‌ای که آفت حالت طغیانی دارد، چاره‌ای جز کنترل شیمیایی وجود ندارد. از سویی این روش مبارزه نیز به دلیل وضعیت زندگی آفت مشکل است؛ امّا برای اخذ نتیجۀ مطلوب لازم است به شرح زیر به مدّت حداقل سه سال و به طور فراگیر انجام شود:
در زمان مناسب که همزمان با خروج لاروهای سن یک می‌باشد، پس از گاورو شدن زمین، زیر سایه‌انداز درختان (لکه‌های آلوده) شخم زده و سپس با توجّه به وسعت سطح مذکور از محلول سمی مربوطه که قبلا تهیه شده است زیر تاج درخت را سم‌ریزی می‌کنیم. میزان محلول مصرفی باید با توجّه به اندازۀ درخت و بافت خاک تغییر کند. سپس سه تا پنج روز بعد یک آبیاری سبک که پخش بهتر و یکنواخت‌تر سم را در عمق فعالیت آفت در پی داشته باشد، انجام می‌شود. بدیهی است چنانچه آبیاری سنگین انجام شود، جز شستشو و کاهش غلظت و عدم نتیجه‌گیری مطلوب چیزی در پی نخواهد داشت. از آنجا که هدف اصلی از انجام مبارزۀ شیمیایی از بین بردن لاروهای سن ۱ می‌باشد، بنابراین با توجّه به دورۀ زندگی آفت لازم است این کار به مدت ۳ سال و به طور فراگیر انجام شود.
ترکیب مورد استفاده: دیازینون ۶۰% امولسیون بر حسب ۵/۱-۱ در هزار است. با توجّه به دوام کم این ترکیب بهتر است یک ماه بعد این کار تکرار شود. لزوم معرفی ترکیبات جدید، برای کنترل این آفت، بیش از پیش احساس می‌شود. 

کرم سفید ریشه

لارو کامل کرم سفید ریشه

 

کرم سفید ریشه Polyphylla adspersa Motsch

دومین آفات ریشه و طوقه درخت سیب این حشره است. حشرات کامل این آفت اندکی کوچک‌تر از گونۀ قبلی است (۲۳-۳۰ میلی‌متر) و رنگ عمومی آنها قهوه‌ای مایل به قرمز است. دو شکل جنسی در این گونه نیز مانند گونۀ قبل کاملاً مشهود است. از نقطه نشر پراکنش این گونه نیز در اکثر مناطق کشور فعالیت دارد ولی خسارت آن در استان‌های خراسان شدید گزارش شده است. دورۀ خروج حشرات کامل اندکی زودتر از گونۀ قبلی شروع و زودتر نیز به پایان می‌رسد. از نظر مبارزه و کنترل، این گونه نیز می‌توان دقیقاً مانند گونه‌ی قبلی عمل کرد. 

کرم‌های سفید ریشه: گونه‌های جنس Melolontha

سومین آفات ریشه و درخت سیب: از این جنس دو گونه تحت نام‌های M.pectoralis Germ و M.karaatzi Reitter در ایران وجود دارد و تنها از استان‌های ساحل خزر گزارش شده‌اند. رنگ حشرات کامل گونۀ اول قهوه‌ای روش تا تیره و گونۀ دوم قهوه‌ای مایل به خاکستری است. انتهای بدن در هر دو گونه طویل و نوک تیز بوده و از زیر بالپوش‌ها بیرون زده شده است. لارو شبیه گونه‌های قبلی است. زمان فعالیت حشرات کامل کوتاه‌تر و به اردیبهشت ماه خلاصه می‌شود. برای این گونه مبارزه شیمیایی توصیه نمی‌شود. 

زنجره مو Psalmocharias alhageus Kol

از آفات ریشه و طوقه درخت سیب که  از نقطه نظر میزبانی بسیار پلی فاژ بوده و به انواع درختان مثمر و غیر مثمر از جمله سیب خسارت می‌زند، این گونه است.
حشرات کامل معمولاً در طول خرداد و تیر ماه ظاهر می‌شوند. قبل از آن، پوره سن آخر از خاک خارج شده و خود را روی یک تکیه‌گاه مثل تنه درخت ثابت کرده و سپس حشرات کامل پوسته را از پشت شکافته و خارج می‌گردند. حشرات کامل به طور ۳۲-۲۴ میلی‌متر می‌باشند. معمولاً حشرات ماده کمی بزرگ‌تر از نرها هستند. رنگ کلی بدن این حشرات سبز روشن است. حشرات نر با کمک دستگاه تولید صدا که روی بند اول شکم قرار گرفته است، صدا تولید می‌کنند، حشرات ماده دارای تخم‌ریز نسبتاً بلند اره‌مانند می‌باشند. 

نحوۀ خسارت

عمدۀ خسارت توسط پوره‌هاست. افت چند ساله (در این گونه ۴ تا ۷ سال) از عمر خود را در زیر خاک و روی ریشه‌ی میزبان مستقر شده و با کمک قطعات دهانی مکنده خود، شیره گیاهی را می‌مکد.

زنجره مو

تخم‌ریزی زنجره روی سرشاخه‌های سیب

تعداد سنین پورگی آفت بین ۵ تا ۷ سن ذکر شده است. پوره‌های سنین اول سفید رنگ بوده و پاهای جلوی آنها قوی و از نوع کننده می‌باشد. آفت در سنین ۱ و ۲ پورگی دارای چشم بوده ولی پس از آن چشم‌های خود را از دست داده و دو برجستگی به جای چشم‌ها دیده می‌شود. در سن چهارم پورگی تغییر رنگ حاصل شده و به رنگ کرم در می‌آیند. حشرات ماده تخم‌های خود را روی سرشاخه‌ها و داخل نسج گیاه قرار می‌دهند. در اثر این کار شاخه تغییر شکل داده و محل تخم‌ریز که طول آن به طور متوسط حدود ۷-۴ سانتی‌متر است به صورت فرورفته درآمده و حالت نخ کوک خیاطی را پیدا می‌کند. 

روش‌های کنترل

ساده‌ترین و شاید به عبارتی مؤثرترین راه کنترل آفت، حذف و معدوم کردن سرشاخه‌های آلوده پس از تخم‌ریزی و قبل از تفریخ تخم‌ها در اوایل تا اواسط تابستان است.
در رابطه با کنترل شیمیایی با توجّه به محل زندگی پوره‌های آفت که در عمق خاک به سر می‌برند، این کار به آسانی امکان‌پذیر نیست. در سال‌های اخیر از ترکیبات سیستمیک به روش ریختن محلول شیمیایی در پای درخت استفاده می‌شود. 

شته مومی سیب (شته خونی سیب) Hausm Eriosama lanigerum

از دیگر آفات ریشه و طوقه درخت سیب نیز می‌توان به این آفت اشاره کرد. بخشی از فرم زمستانگذران این آفت، زمستان را روی ریشه‌های سپره کرده و ضمن فعالیت خود روی ریشه‌های فوقانی و نزدیک سطح خاک باعث ایجاد تغییر شکل در آنها می‌گردد. از آنجا که عمدۀ خسارت آفت روی تنه و سرشاخه‌هاست، در آن بخش به طور کامل توصیف خواهد شد. 

کرم‌های طوقه و ریشه درختان میوه «گونه‌های مختلف جنس Capnodis»

این حشرات عمدۀ خسارت‌شان متوجّه درختان میوه‌ هسته‌دار است و کمتر روی درختان دانه‌دار، از جمله سیب خسارت می‌زنند. بنابراین با توجّه به اهمیّت موضوع به شرح یک گونۀ مهم از آنها می‌پردازیم:

کرم های طوقه و ریشه درختان میوه

حشره کامل Capnodis sp

گونۀ Capnodis tenebrionis

رنگ عمومی حشرات کامل سیاه مات است، زمینه پشت، سینه اول سفید رنگ با لکه‌های سیاه نامنظم در متن آن می‌باشد، چهار لکه از لکه‌های پشت سینه اول بزرگ‌تر از بقیه هستند.
طول حشرات کامل از ۱۶ تا ۲۷ میلی‌متر در نوسان است. تخم‌های حشره سفید رنگ و نسبتاً درشت و به ابعاد تقریبی ۱/۵ در ۱/۲ میلی‌متر می‌باشند. محل تخم‌ریزی خاک اطراف طوقه و ریشه درختان میزبان است. لاروهای سن اول دارای دستجات بلند مو در دو طرف و انتهای بدن بوده و این موها در جابه‌جایی لاروها و رسیدن آنها به طوقه و ریشۀ درختان میزبان نقش به‌سزایی را بازی می‌کنند. از نقطه نظر پراکنش، این آفت در اکثر مناطق زیر کشت سیب وجود دارد.
خسارت اصلی آفت به منطقه طوقه و ریشه‌های سطحی میزبان وارد می‌شود. لارو با سوراخ کردن پوست منطقه فعالیت وارد نسنج میزبان شده و ضمن تغذیه از منطقه کامبیوم دالان‌هایی را ایجاد می‌کند. به این ترتیب لارو علاوه بر تغذیه، قطع سیستم آوند آبکش را نیز باعث می‌شود. لذا به همین دلیل ریشه با کمبود غذای پرورده روبه‌رو شده و ضعف درخت تشدید می‌شود. محل دالان پس از تغذیه پر از فضولات لارو می‌شود. حشرات کامل نیز با تغذیه از سرشاخه‌های جوان و برگ‌ها خسارت وارد می‌کنند. هر گونه مسئله در مدیریت از جمله آبیاری بیش از حد یا تشنگی باعث جلب این حشره و فعالیت آن می‌گردد.
از نظر تعداد نسل این آفت به طور کلی و بسته به منطقه هر دو تا سه سال یک نسل دارد. زمستانگذرانی حشره به صورت لارو یا حشره کامل می‌باشد. حشرات کامل زمستانگذران، زمستان را در پناهگاه‌های مختلف سپری می‌کنند. 

روش‌های کنترل

بهترین و ساده‌ترین روش کنترل این آفت پیشگیری است. وجود هرگونه ضعف در مدیریت باغ از جمله مسائل داشت مثل آبیاری و تغذیه می‌تواند محرّک خوبی برای جلب این حشرات برای تخم‌ریزی باشد. مهم‌ترین عامل در این میان، تنش آبی است و به اصطلاح بین میزان آبیاری و افزایش دور آبیاری از یک سو و آلوده شدن به سوسک طوقه رابطه معکوس وجود دارد.
مبارزۀ شیمیایی: به طور کلی مبارزۀ شیمیایی اختصاصی علیه این آفت توصیه نمی‌شود. بلکه با توجّه به انجام سم‌پاشی‌ها علیه دیگر آفات، حشرات کامل این آفت نیز هدف قرار می‌گیرند. در باغات کوچک نوعی مبارزه مکانیکی که همانا جمع‌آوری و معدوم‌سازی حشرات کامل با دست است، می‌تواند مؤثر واقع شود.

منبع: راهنمای آفات، بیماری‌ها و علف‌های هرز سیب

1 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *