کنترل آفات و بیماری های گوجه فرنگی

چگونه آفات و بیماری های گوجه فرنگی را کنترل کنیم؟

در این مقاله قصد داریم از کنترل آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی که مخصوصا هم در کشور ما وجود دارند صحبت کنیم. سعی می‌کنیم هر مورد را تا حدّ ممکن واضح بیان کنیم و از اصطلاحات پیچیده استفاده نکنیم. برای هر کدام از این آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی نیز تقریباً همه‌ی راه‌حل‌ها را پیش روی شما می‌گذاریم.

از نخستین آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی، نماتد ریشه گرهی

نخستین بیماری که می‌خواهیم دربارۀ آن صحبت کنیم، نماتد ریشه گرهی (Melidogyne spp) است. این نماتد یک انگل اجباری و داخلی ریشه‌ی گیاه است که با ایجاد تغییراتی در فیزیولوژی بیوشیمی و ساختمان گیاه، باعث بروز اختلال در گیاه میزبان و کاهش رشد آن می‌شود.
M.hapl، M.javanica، M.incgnita، M.arenaria از خسارت‌زاترین نماتدهای ریشه گرهی محسوب می‌شوند. حداقل ۹۰% خسارت نماتد مربوط به گونه‌های مذکور است.

کنترل نماتد ریشه گرهی در گوجه فرنگی

کنترل نماتدهای ریشه گرهی

خسارت سالانۀ نماتدهای ریشه گرهی بر محصولات کشاورزی دنیا ۱۱۸ بیلیون دلار تخمین زده شده. شدّت خسارت و دامنل میزبانی آفت به گونه‌ای است که کنترل آن ناممکن است. در سال‌های گذشته از سموم بسیاری برای از بین بردن این نماتدها استفاده می‌شد؛ امّا امروزه به دلیل اثرات جبران‌ناپذیری که بر محیط زیست می‌گذارند، استفاده از این سموم محدود و متوقف شده است. اکنون از مواد شیمیایی محافظت کننده و فعال کننده سیستم دفاعی گیاه استفاده می‌شود. این مواد جایگزین مناسبی برای نماتدکش‌های مخرب است.
همچنین استفاده از سموم مؤثر با کمترین آسیب به محیط زیست می‌تواند راهکار مناسبی برای رفع مشکلات ناشی از کنترل شیمیایی نماتدها باشد.

استفاده از سموم

برای کنترل این آفت روش‌های زیر توصیه می‌شود:

  • اول از همه، بررسی‌ها نشان داده گالزایی توده تخم و تولید مثل این نماتد به ترتیب بیشتر از همه با استفاده از فرمآلین و سپس ازن کاهش می‌یابد.
  • در خاک‌های آلوده به نماتد محلول‌پاشی سولفات کلسیم در غلظت ۱۵ میلی‌مول بر لیتر می‌تواند علاوه بر بهبود خصوصیات رویشی گوجه فرنگی، باعث کاهش اندازۀ گل تعداد گال و جمعیت نهایی کاهش تولید شود.
  • برگ‌های خرد شدۀ خردل نیز به دلیل آزاد کردن ماده‌ای به نام ایزوتیو سیانات اثر نماتدکشی قابل توجّهی دارند. همچنین مخلوط آن با خاک نه‌تنها اثرات سوء روی گوجه ندارد، بلکه روی پارامترهای رشدی گیاه اثر مثبت و فزاینده‌ نیز دارد.

بال‌پولکدارانی مثل Spodoptra exigua و Helicoverpa armigera

این‌ها از مهم‌ترین آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی هستند. ترکیبات بیولوژیک بی‌تی و نیمارین از حشره‌کش‌هایی هستند که می‌توانند جایگزین خوبی برای حشره‌کش‌های شیمیایی باشند. ۲ هفته بعد از سم‌پاشی بی‌تی + نیمارین آلودگی گوجه‌ها به این کرم‌ها به صفر می‌رسد.

توتا یا پروانه مینوز گوجه

توتا یا پروانه مینوز گوجه از مخرب‌ترین آفات خانواده سولاناسه و همچنین از بدترین آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی است. این آفت در ایران برای نخستین بار در سال ۱۳۸۹ در ارومیه گزارش شد و در بسیاری از استان‌ها انتشار یافت. ترکیبات فرّار متصاعد شده از برگ‌های بادمجان و گوجه برای حشرۀ ماده خاصیت جلب کنندگی دارد. میزان این جذابیت در گوجه بیش از بادمجان است و به همین ترتیب تخم‌ریزی توتا روی گوجه فرنگی حدوداً ۲ برابر مقدار آن روی بادمجان است. ظاهراً فلفل دلمه جذابیتی برای این حشره نداشته و بنابراین هیچگونه تخم‌ریزی هم روی آن انجام نمی‌دهد.
لارو توتا از پارانشیم برگ، ساقه و میوۀ میزبان تغذیه می‌کند. بر اساس مطالعات انجام شده پتانسیل بالایی برای طغیان در مزارع سیب‌ زمینی دارد. آزمون‌های انجام شده روی کم اثر شدن سمیّت حشره‌کش‌ها بر توتا طی ۲ الی ۳ سال پس از ورود آن به ایران نشان داد که مقاوم شدن آن در این زمان کوتاه امکان‌پذیر نبوده و حتما گونۀ مقاوم آن نیز وارد کشور شده است.

روش‌های کنترل توتا یا پروانه مینوز گوجه

  • سم گیاهی تند اکسیر به میزان ۳ در هزار می‌تواند میزان قابل توجّهی از لارو این حشره را در دالان برگ گیاه از بین ببرد. این سم کنترل خوبی روی توتا دارد.
  • سن شکارگر Nesidicorid Tenuis با تغذیه از تخم‌های مینوز گوجه فرنگی (توتا) نقش مهمی در کنترل این آفت دارند.
  • حشره‌کش‌های استامی پراید و ایندوکسیکارب جزء حشره‌کش‌هایی هستند که بر روی این شکارگر اثر سمی داشته و با از بین بردن آن باعث ظغیان هرچه بیشتر توتا می‌شوند. در این میان ابامکتین اثر سوء کمتری روی سن شکارگر ایجاد می‌کند و در مواقع ضروری می‌توان از آن استفاده کرد.
  • استفاده از کودهای آلی با تغییر در سرعت رشد و نمو و فیزیولوژی گیاه می‌تواند رابطه‌های بین گیاه و گیاه‌خواران را تحت تأثیر قرار دهد. با اضافه کردن ۶۰ درصد ورمی کمپوست جامد به بستر گیاه گوجه فرنگی میزان تخم و مرگ و میر لارو توتا افزایش چشمگیری می‌یابد. به طوری که از این مقدار کود می‌توان به عنوان یک ابزار مدیریتی در کنترل آفت استفاده کرد.

لکه موجی گوجه

لکه موجی گوجه در اثر گونه‌های جنس آلترناریا به وجود می‌آید. این آفت ار بیماری‌های مهم این محصول در جهان از جمله ایران است. این بیماری در شرایط اپیدمی خسارت چشمگیری وارد می‌کند. استفاده از قارچ‌کش‌ها روش سریع کنترل بیماری در حالت فراگیری است. کمینه و بیشینه رطوبت نسبی و درجه حرارت روزانه ارتباط معناداری با میزان اسپورها دارد و مهم‌ترین عوامل پیش‌بینی کننده بیماری آلترناریا تعیین می‌شوند.

کنترل لکه موجی در گوجه فرنگی

روش کنترل لکه موجی گوجه

  • محلول‌پاشی عصاره متانولی بابونه آلمانی با غلظت ۵۰۰۰ PPm اثر بازدارندگی قابل توجهی روی قارچ آلترناریا سولانی دارد و شعاع پرگنه‌های آن را در ازمایشگاه حدود ۴۶% کاهش می‌دهد.

بهترین دمای رشد قارچ فوزاریوم عامل پژمردگی گوجه فرنگی ۲۴ درجه سانتی‌گراد است.

گل جالیز

گل جالیز در بیش از ۸۰ کشور جهان و ۱۶ میلیون هکتار از اراضی کشاورزی دنیا مطرح است. یکی از دلایل عمدۀ پایین بودن عملکرد گوجه فرنگی در کشور ما وجود این علف هرز است. کاهش شدّت آلودگی به این انگل به قدری است که بعضی از افراد کشاورزی را رها می‌کنند. برای مبارزه با گل جالیز می‌توان از روش‌های مکانیکی، زراعی، بیولوژیکی و تلفیقی استفاده کرد.

روش‌های کنترل گل جالیز:

نوع خاکپوشی (مالچ) بر جمعیت گل جالیز اثرگذار است.

  • کاربرد خاکپوش (مالچ) پلی اتیلن با دور آبیاری شش روز علاوه بر کنترل گل جالیز، می‌تواند به طور ۱۰۰ درصد محصول بیشتر و باکیفیت‌تری به دست آورد.
  • محلول‌پاشی اسیدسالیسیلیک به میزان ۱٫۵ میلی‌مولار در زمان انتقال نشا می‌تواند کاهش رویش گل جالیز و خسارت‌های آن را در پی داشته باشد.
  • در مطالعه‌ای، بیشترین عملکرد گوجه در حضور گل جالیز با افزودن ۳۰۰ کیلو نیتروژن در هکتار با دور آبیاری ۵ روز در شرایط اردبیل به دست آمد؛ امّا مقادیر پایین نیتروژن که نشان دهنده عدم تقویت بوته بود، باعث کاهش عملکرد می‌شود.
  • رهاسازی قارچ آربسکولار میکوریزا به میزان ۱۵۰ کیلو در هکتار نیز با کاهش رهاسازی ترکیبات محرّک جوانه‌زنی توسط ریشه‌ها، سبب کاهش صفات گل جالیز مثل وزن و اندازۀ آن می‌شود و گوجه فرنگی را تقویت می‌کند.
  • ترکیبات فنلی در گیاه نقش دفاعی برعهده دارند. محلول‌پاشی تیآمین به میزان ۲۰ میلی‌مولار قادر است با القای تولید این ترکیبات در گوجه فرنگی علیه قارچ ریزوکتونیا سولانی مقاومت ایجاد کند.

ابتلای همزمان گوجه به گل جالیز و نماتد ریشه گرهی، باعث تشدید خسارات می‌گردد.

ویروس BCTEV

از دیگر آفات و بیماری‌های گوجه فرنگی می‌توان به این ویروس اشاره کرد. این ویروس یکی از دلایل پیچیدگی بوته گوجه فرنگی است.

روش‌های کنترل ویروس BCTEV

  • ارقامی که حاوی مقدار بالایی عنصر پتاسیم باشند و بتوانند این عنصر را در بخش هوایی خود ذخیره کنند، می‌توانند نسبت به این بیماری مقاومت نشان دهند.
  • کمبود عنصر آهن نیز می‌تواند گیاه را به این بیماری مستعد گرداند.
  • گاه زمین‌های کشاورزی اطراف کارخانه‌های آلوده به سرب‌اند؛ سرب موجب کاهش وزن خشک ریشه و اندام‌ هوایی و نیز کاهش مقدار کلروفیل برگ می‌شود. اسید سالیسیلیک با توقیف سرب در ریشه‌ها و افزایش فعالیت آنیزیم‌های آنتی اکسیداتیو تا حدّ زیادی موجب کاهش آسیب اکسیداتیو ناشی از سرب در گیاه گوجه فرنگی می‌شود.
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *